· 

Καθολική απαγόρευση όλων των συναθροίσεων σε όλη την επικράτεια. Τι ισχύει όμως!

protogeros petros

Έρευνα του Πέτρου Αθ. Πρωτόγερου

 

(Φοιτητή της Σχολής Κοινωνικών επιστημών του ΕΑΠ στη Δημόσια Διοίκηση.)

 

Καθολική απαγόρευση όλων των συναθροίσεων σε όλη την επικράτεια. Τι ισχύει όμως!

 

Σύμφωνα με το άρθρο 11 Σ. που αφορά τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, οι Έλληνες πολίτες έχουν το δικαίωμα του συνέρχεσθαι. Οι υπαίθριες συναθροίσεις μπορούν να απαγορευτούν μόνο αν επίκειται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια και σε ορισμένη περιοχή και εφόσον απειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής, όπως νόμος ορίζει.

 

Από την παραπάνω διατύπωση συνάγεται ότι η απαγόρευση μιας συγκεκριμένης συνάθροισης γίνεται όταν επίκειται σοβαρός κίνδυνος μόνο για λόγους δημόσιας ασφάλειας, και όχι για λόγους δημόσιας υγείας ή για οποιοδήποτε άλλο λόγο.

 

Εύλογα και εδώ τίθεται το ερώτημα κατά πόσο μπορεί μία Πράξη νομοθετικού περιεχομένου να απαγορεύσει καθολικά τις συναθροίσεις οπουδήποτε, θίγοντας τον πυρήνα του δικαιώματος της συνάθροισης.

 

Βάση της νομοθετικής πράξης 4703/2020 ΦΕΚ επικείμενη δημόσια υπαίθρια συνάθροιση μπορεί να απαγορευτεί αν επαπειλείται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια, λόγο ιδιαιτέρως πιθανής διάπραξης σοβαρών εγκλημάτων, ιδίως, κατά της ζωής, της σωματικής ακεραιότητας, της ιδιοκτησίας και της πολιτειακής εξουσίας ή απειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής σε περιοχή ή πρόκειται για δημόσια υπαίθρια συνάθροιση ο σκοπός της οποίας αντιτίθεται προς τον σκοπό ήδη προγραμματισμένης γνωστοποιηθείσας κατά τα οριζόμενα άρθρο 3 και μη απαγορευθείσας συνάθροισης που πραγματοποιείται ή βρίσκεται σε εξέλιξη στην ίδια περιοχή ή εγγύς της ίδιας περιοχής και κατά το αυτό χρονικό διάστημα.

 

Οι πράξεις νομοθετικού περιεχομένου (εφεξής ΠΝΠ) είναι τυπικά διοικητικές πράξεις και ουσιαστικά νομοθετικές πράξεις που εμφανίζονται καταρχήν ως προσωρινοί νόμοι και αφού κυρωθούν από την Βουλή εξομοιώνονται πλήρως με τους τυπικούς νόμους (άρθρο 44 παρ. 1 του Συντάγματος).

 

Στην ιεραρχία των κανόνων Δικαίου, οι ΠΝΠ είναι ανώτερες των άλλων διοικητικών πράξεων αλλά έχουν υποσυνταγματική ισχύ, όπως και οι τυπικοί νόμοι και απαγορεύεται να θίξουν τον ουσιαστικό πυρήνα των Συνταγματικών διατάξεων που καθιερώνουν τα θεμελιώδη δικαιώματα αλλά μπορούν μόνο να ρυθμίσουν τον τρόπο άσκησης αυτών και αυτό στο βαθμό που δεν πρόκειται για ανεπιφύλακτα θεμελιώδη δικαιώματα.

 

Εν προκειμένω η ΠΝΠ της 20-03-20 παρέλειψε να αναφέρει την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 5 του Συντάγματος η οποία επιτρέπει τη λήψη μέτρων που επιβάλλονται για την προστασία της «δημόσιας υγείας ή της υγείας ασθενών όπως νόμος ορίζει». Αυτή η ερμηνευτική δήλωση επιτρέπει κατ΄εξαίρεση τη λήψη ατομικών διοικητικών μέτρων σε έναν ή περισσότερους συγκεκριμένους Έλληνες στην ελευθερία κίνησής τους στη χώρα.

 

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι τα ατομικά διοικητικά μέτρα που επιτρέπει η ερμηνευτική αυτή δήλωση μπορούν να περιορίζουν την προσωπική ελευθερία μόνο των συγκεκριμένων ατόμων που είναι φορείς της νόσου CoVid-19. Υπό αυτή την έννοια η καθολική απαγόρευση της ελευθερίας κίνησης όλων αδιακρίτως των πολιτών με ατομικά διοικητικά μέτρα δεν μπορεί να θεσπιστεί.

 

Επίσης έμφαση δίνεται και στο ότι δεν φαίνεται να υπάγεται η έννοια της πανδημίας λόγο covid 19 στην εφαρμογή του άρθρου 48 του Σ «Κατάσταση Πολιορκίας» το οποίο μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή στις περιπτώσεις «πολέμου», επιστράτευσης εξαιτίας εξωτερικών κινδύνων, για λόγους άμεσης απειλής της εθνικής ασφάλειας καθώς και εκδήλωσης ένοπλου κινήματος «για την ανατροπή του πολιτεύματος».

 

Μοναδική επιφύλαξη αν μπορεί να υπαχθεί για λόγους άμεσης απειλής της εθνικής ασφάλειας η οποία εκτός του ότι αποτελεί αυτοτελή λόγο εφαρμογής, μπορεί να προκύπτει από γεγονότα που εμφανίζονται στο εσωτερικό της χώρας. Ως τέτοια εσωτερικά γεγονότα, μπορούν να χαρακτηρισθούν η πανδημία και οι συνέπειές του Covid19 στο εσωτερικό της χώρας (δηλώσεις πρωθυπουργού περί πολέμου με αόρατο εχθρό). Πράγματι, η πανδημία του Κορονοϊού έχει ήδη χαρακτηρισθεί από την Κυβέρνηση ως «Γενική καταστροφή ή απειλή» βάση του άρθρου 4 παρ. 1 της από 14 Μαρτίου 2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (Α΄ 64).

 

Ενώ η «κατάσταση πολιορκίας» δίδει εκ του Συντάγματος, για όσο διάστημα διαρκεί, τη δυνατότητα για άρση δικαιωμάτων και ελευθεριών, η πράξη νομοθετικού περιεχομένου αποτελεί (εξαιρετική) μορφή νομοθέτησης και δεν αναστέλλει ούτε περιορίζει αφ’ εαυτής το εύρος της προστασίας δικαιωμάτων και ελευθεριών.

 

Συνεπώς, κατά το ελληνικό Σύνταγμα, δεν χωρεί κήρυξη ολόκληρης της χώρας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης εξαιτίας πανδημίας, όπως έγινε στην Ισπανία, στις ΗΠΑ, στη Βουλγαρία, στη Λιβύη και σε άλλες χώρες -και πάντως δεν χωρεί βάσει του άρθρου 48 του Συντάγματος, ούτε προβλέπεται από άλλο άρθρο του Συντάγματος.

 

Το κλειδί για κάθε εκτός «κατάστασης πολιορκίας» περιορισμό δικαιωμάτων βρίσκεται στη γενική όσο και κομβική διάταξη του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος. Ενδεχόμενοι περιορισμοί δικαιωμάτων επιτρέπονται υπό δύο προϋποθέσεις που λειτουργούν συμπληρωματικά και υπόκεινται αμφότερες σε δικαστικό έλεγχο: αφενός να προβλέπονται απευθείας στο ίδιο το Σύνταγμα ή σε νόμο για τον οποίο υπάρχει ρητή επιφύλαξη στο Σύνταγμα και αφετέρου να σέβονται την αρχή αναλογικότητας.

 

Μια έκτακτη κατάσταση, όπως κατεξοχήν είναι μια επιδημία σαν κι αυτή που αντιμετωπίζει η χώρα μας και ο κόσμος ολόκληρος, αποτελεί εγγενώς, και κατά τη θεωρία και κατά τη νομολογία, λόγο κάμψης της απόλυτης προστασίας δικαιωμάτων και ελευθεριών. Κάμψη, όμως, δεν σημαίνει ούτε κατάλυση ούτε κατάχρηση – ο πυρήνας του δικαιώματος και η δυνατότητα πλήρους απόλαυσης του, όταν θα περάσει η έκτακτη ανάγκη, θα πρέπει να παραμένουν αναλλοίωτοι.

 

Η αρχή της αναλογικότητάς μετατοπίστηκε ωστόσο, λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού και των αναγκών αντιμετώπισης του, από το πεδίο της συνταγματικής θεωρίας στη διοικητική πράξη, μέσω της έκδοσης της από 25-2-2020 (Φ.Ε.Κ. 42 A) πράξης νομοθετικού περιεχομένου περί «κατεπειγόντων μέτρων αποφυγής και περιορισμού της διάδοσης κορωνοϊού».

 

Η ως άνω πράξη αναφέρει ως συνταγματικές βάσεις της το άρθρο 44 παρ. 1 και συμπληρωματικά τα άρθρα 5 παρ. 5 και 21 παρ. 3 (προστασία της υγείας στο πλαίσιο της προστασίας της προσωπικότητας και μέριμνα για την υγεία ως μέτρο στήριξης της οικογένειας, αντιστοίχως), καθώς και το άρθρο 18 παρ. 3 περί επίταξης.

 

Οι περιορισμοί, που όλοι ρητά αποσκοπούν στην πρόληψη και μη εξάπλωση του ιού, είναι σημαντικοί και συνδέονται με πολλά δικαιώματα: υποχρεωτική υποβολή σε προληπτικούς και θεραπευτικούς ελέγχους και αγωγές, περιορισμός συνδέσεων περιοχών και μετακινήσεων προσώπων, επιβολή περιορισμού κατ’ οίκον («καραντίνα»), περιορισμός κυκλοφορίας εντός της επικράτειας, κλείσιμο δημοσίων και ιδιωτικών ιδρυμάτων και καταστημάτων (σχολείων, πανεπιστημίων, τόπων λατρείας, αθλητικών χώρων, θεάτρων, κινηματογράφων κλπ.).

 

Η πράξη προβλέπει ότι κάθε απόφαση του Υπουργού Υγείας και, εφόσον χρειάζεται, των συναρμόδιων Υπουργών, που θα εξειδικεύει τα παραπάνω μέτρα, οφείλει να καθορίζει ρητά τη συγκεκριμένη ανάγκη δημόσιας υγείας, τη διάρκεια ισχύος του περιορισμού και τα όργανα επιβολής του, ενώ υπάρχει και γενική πρόβλεψη για οιονεί δικαστική προστασία.

 

Η αναλογικότητα είναι, όπως προειπώθηκε, νομική έννοια και δικαστικά ελέγξιμη, υποκείμενη, ωστόσο, στο «δίκαιο» της (πραγματικής) ανάγκης. Είναι βέβαιο και συνταγματικά προβλεπόμενο τόσο για την έκδοση πράξεων νομοθετικού περιεχομένου όσο και για την επίταξη, ότι η απειλή κατά της υγείας συνιστά τον πρώτο σε σπουδαιότητα αλλά και «καθαρότητα» λόγο επίκλησης έκτακτης κατάστασης, όπως είναι και προφανές ότι η προκληθείσα από τον κορωνοϊό πανδημία συνιστά σημαντική και άμεση απειλή κατά της δημόσιας υγείας. Υπ’ αυτό το πρίσμα τα μέτρα φαίνονται, στη γενικότητα τους, συνταγματικώς νόμιμα, τόσο ως προς τον τρόπο λήψης τους, όσο και σε σχέση με την αναλογικότητα, η οποία μπορεί πάντως, αναλόγως των συγκεκριμένων μέτρων και ανά περίπτωση, να ελεγχθεί.

 

Πηγές: hellenicparliament.gr , e-nomothesia.gr , constitutionalism.gr , syntagmawatch.gr , syntagmawatch.gr , astynomia.gr , kodiko.gr , odigostoupoliti.eu , hellenicparliament.gr , hellenicparliament.gr , hellenicparliament.gr , hellenicparliament.gr , hellenicparliament.gr